BILANS PRAWDY: Czy wydatki na obsługę długu publicznego w Polsce przewyższają cały budżet na szkolnictwo wyższe i naukę?
PRAWDA
Sprawdzana teza: "Twierdzenie, że koszty obsługi długu publicznego Skarbu Państwa pochłaniają z budżetu państwa ponad dwukrotnie więcej środków finansowych niż łączne nakłady przeznaczane na szkolnictwo wyższe i naukę."
Krótki bilans: Oficjalne dane Ministerstwa Finansów potwierdzają, że w okresie styczeń–wrzesień 2026 r. obsługa długu Skarbu Państwa pochłonęła 55,2 mld zł, podczas gdy nakłady na szkolnictwo wyższe i naukę wyniosły w tym czasie 25,5 mld zł.
Szczegółowa analiza faktów
W debacie publicznej po opublikowaniu przez Ministerstwo Finansów raportu o szacunkowym wykonaniu budżetu państwa za pierwsze trzy kwartały 2026 roku podniesiono kwestię rosnącej dysproporcji pomiędzy sztywnymi kosztami finansowania długu a wydatkami na rozwój kapitału ludzkiego. Wskazywano, że obsługa zadłużenia stała się jedną z największych pozycji wydatkowych w państwowej kasie, przewyższając wielokrotnie nakłady na sektor akademicki i badawczo-rozwojowy.
Z twardych danych resortu finansów za okres od stycznia do września 2026 roku wynika, że łączne wydatki budżetowe zamknęły się w kwocie 611,0 mld zł (co stanowi 66,5% planu rocznego). W strukturze wydatków najwyższe kwotowo pozycje przedstawiają się następująco:
- Część 73 – Zakład Ubezpieczeń Społecznych: 145,3 mld zł (70,0% planu),
- Część 29 – Obrona Narodowa: 70,9 mld zł (59,6% planu),
- Część 79 – Obsługa długu Skarbu Państwa: 55,2 mld zł (61,4% planu rocznego ustalonego na poziomie 90,0 mld zł),
- Część 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka: 25,5 mld zł (74,7% planu rocznego ustalonego na poziomie 34,1 mld zł).
W ujęciu nominalnym wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa w trzech pierwszych kwartałach 2026 r. były o 29,7 mld zł wyższe (czyli o 116,5% większe) niż całkowite środki przekazane na funkcjonowanie uczelni wyższych oraz instytutów badawczych. W porównaniu z analogicznym okresem 2025 roku obsługa zadłużenia wzrosła o 9,5 mld zł r/r na skutek wyższego wolumenu długu oraz kosztów emisji obligacji, podczas gdy tempo wzrostu nakładów na naukę i szkolnictwo wyższe było wyraźnie niższe.
Również w całorocznej ustawie budżetowej na 2026 rok relacja ta pozostaje jednoznaczna: limit wydatków na obsługę zadłużenia Skarbu Państwa wynosi 90 mld zł, podczas gdy plan na szkolnictwo wyższe i naukę zamyka się w kwocie 34,1 mld zł. Po uwzględnieniu odsetek od obligacji wyemitowanych przez fundusze w Banku Gospodarstwa Krajowego łączne koszty obsługi długu sektora instytucji rządowych i samorządowych szacowane są na ok. 115 mld zł. Teza o ponaddwukrotnej przewadze kosztów odsetkowych nad budżetem szkolnictwa wyższego i nauki jest w pełni zgodna z danymi księgowymi państwa.