BILANS PRAWDY: Czy Unia Europejska może odebrać Polsce prawo weta bez jej zgody?
FAŁSZ
Sprawdzana teza: "Twierdzenie, że w ramach forsowanej reformy instytucjonalnej UE i postulatów Trójkąta Weimarskiego państwa członkowskie mogą zostać pozbawione prawa weta w polityce zagranicznej większością kwalifikowaną, wbrew sprzeciwowi Polski."
Krótki bilans: Zgodnie z art. 48 Traktatu o Unii Europejskiej jakakolwiek zmiana zasad głosowania lub zniesienie jednomyślności wymaga bezwzględnej zgody wszystkich 27 państw członkowskich oraz ratyfikacji przez parlament każdego kraju.
Szczegółowa analiza faktów
W debacie publicznej regularnie powraca narracja, zgodnie z którą instytucje unijne lub największe państwa członkowskie – w tym Francja i Niemcy w ramach formatu Trójkąta Weimarskiego – mogą narzucić Polsce zniesienie zasady jednomyślności (tzw. prawa weta) w obszarze Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB). Analiza prawa pierwotnego Unii Europejskiej wykazuje jednak, że przyjęcie takich zmian wbrew woli pojedynczego państwa członkowskiego jest prawnie i instytucjonalnie niemożliwe. Zgodnie z art. 48 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) wszelkie zmiany traktatowe wchodzą w życie dopiero po ich ratyfikowaniu przez 100% państw członkowskich (obecnie wszystkie 27 krajów) zgodnie z ich własnymi wymogami konstytucyjnymi.
W polskim porządku prawnym ewentualna ratyfikacja traktatu zmieniającego zasady decyzyjne i przekazującego kolejne kompetencje organów władzy państwowej podlega rygorystycznym procedurom art. 90 Konstytucji RP. Wymaga to:
- Uchwalenia ustawy ratyfikacyjnej przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów, albo
- Wyrażenia zgody w ogólnokrajowym referendum wiążącym (przy frekwencji powyżej 50% uprawnionych),
- Podpisu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który ma prawo odmówić ratyfikacji lub skierować umowę do Trybunału Konstytucyjnego.
Podnoszone w dyskusjach tzw. klauzule kładki (procedura passerelle określona w art. 48 ust. 7 TUE), które teoretycznie pozwalają Radzie Europejskiej na przejście z jednomyślności do większości kwalifikowanej bez pełnej rewizji traktatów, również podlegają podwójnemu mechanizmowi blokującemu. Po pierwsze, decyzja samej Rady Europejskiej musi zapaść jednomyślnie, co oznacza, że polski premier może ją zablokować jednym głosem. Po drugie, każdy parlament narodowy ma 6 miesięcy na zgłoszenie weta do takiej decyzji – w przypadku sprzeciwu chociażby jednej izby parlamentarnej procedura zostaje bezpowrotnie odrzucona.
Co więcej, w obszarze polityki obronnej traktaty wprowadzają dodatkowe bezpieczniki: art. 31 ust. 4 TUE wprost zakazuje stosowania głosowania większością kwalifikowaną wobec decyzji mających wpływ na kwestie wojskowe i obronne. Oznacza to, że żadna rezolucja Parlamentu Europejskiego, raport think-tanku ani inicjatywa dyplomatyczna Paryża czy Berlina nie ma mocy prawnej, by odebrać Warszawie weto w kluczowych obszarach bez uprzedniej, suwerennej zgody konstytucyjnych organów Rzeczypospolitej Polskiej.