BILANS PRAWDY: Czy rząd zlikwidował Fundusz Kościelny w projekcie budżetu państwa?
FAŁSZ
Sprawdzana teza: "Rząd zrealizował obietnicę wyborczą i w najnowszym projekcie ustawy budżetowej zlikwidował Fundusz Kościelny, zastępując go dobrowolnym odpisem podatkowym dla związków wyznaniowych."
Krótki bilans: W projekcie budżetu państwa Fundusz Kościelny nie został wygaszony, a zaplanowane na niego wydatki wzrosły do rekordowego poziomu 283,56 mln zł z powodu ustawowego mechanizmu powiązania składek z płacą minimalną.
Szczegółowa analiza faktów
Wbrew twierdzeniom pojawiającym się w dyskusjach publicznych na temat realizacji programów wyborczych, Fundusz Kościelny nie został zlikwidowany ani zastąpiony alternatywnym mechanizmem fiskalnym. W przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy budżetowej na kolejny rok wydatki w części 42 (Sprawy wewnętrzne), dedykowane bezpośrednio na działanie Funduszu Kościelnego, zostały ustalone na poziomie 283 mln 560 tys. zł. Oznacza to wzrost o 11 mln zł w porównaniu z rokiem poprzednim (272,56 mln zł) i stanowi najwyższą kwotę nominalną w historii tego instrumentu.
Prace nad reformą zasad finansowania kościołów i związków wyznaniowych formalnie zainicjowano w styczniu 2024 roku, powołując Międzyresortowy Zespół ds. Funduszu Kościelnego pod przewodnictwem wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza. Zespół miał przedstawić rekomendacje dotyczące zastąpienia funduszu dobrowolnym odpisem podatkowym w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) na poziomie 0,5% lub alternatywnym modelem asygnaty. Do chwili obecnej nie przyjęto jednak żadnego projektu rządowego znoszącego ustawę z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i o utworzeniu Funduszu Kościelnego, co sprawia, że mechanizm funkcjonuje w niezmienionym kształcie prawnym.
Kluczowe przyczyny wzrostu nakładów budżetowych na ten cel wynikają z automatyzmu przepisów, a nie arbitralnej decyzji o poszerzeniu zakresu wsparcia:
- Struktura wydatków: Ponad 90% środków Funduszu Kościelnego trafia na dofinansowanie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe osób duchownych niepodlegających ubezpieczeniu pracowniczemu (np. członków zakonów kontemplacyjnych, misjonarzy czy duchownych diecezjalnych bez umowy o pracę) oraz ich ubezpieczenia zdrowotne.
- Wzrost płacy minimalnej: Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne duchownych jest w polskim prawie bezpośrednio powiązana z kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę. Każdorazowe podniesienie pensji minimalnej automatycznie podwyższa kwotę odprowadzanych składek, powiększając deficyt i zapotrzebowanie budżetowe Funduszu.
- Zadania konserwatorskie i charytatywne: Pozostała, marginalna część funduszu (poniżej 10%) przypada na konserwację obiektów sakralnych i działalność opiekuńczo-wychowawczą.
W związku z brakiem porozumienia koalicyjnego w kwestii redefinicji relacji finansowych między państwem a związkami wyznaniowymi, likwidacja Funduszu Kościelnego pozostaje wyłącznie na etapie postulatów programowych, a państwo nadal realizuje dotychczasowe zobowiązania ustawowe.