BILANS PRAWDY: Czy Polska i Grupa Wyszehradzka mogą samodzielnie zablokować unijne regulacje ETS 1 i ETS 2?
MANIPULACJA
Sprawdzana teza: "Premier Donald Tusk zadeklarował, że Polska wraz z państwami Grupy Wyszehradzkiej (V4) zablokuje wszelkie unijne propozycje i inicjatywy dotyczące systemów ETS 1 i ETS 2, które mogłyby prowadzić do wzrostu cen energii."
Krótki bilans: Grupa V4 nie posiada prawa weta w polityce klimatycznej UE, a jej łączny potencjał demograficzny nie wystarcza do zbudowania mniejszości blokującej w Radzie UE.
Szczegółowa analiza faktów
Wypowiedź szefa polskiego rządu ze szczytu państw Grupy Wyszehradzkiej w Bratysławie sugeruje posiadanie przez regionalny sojusz formalnych narzędzi sprawczych, które pozwalają na jednostronne powstrzymanie unijnych regulacji klimatyczno-energetycznych. Podstawą prawną stanowienia prawa w obszarze polityki klimatycznej i środowiskowej Unii Europejskiej jest art. 192 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Zgodnie z traktatami, decyzje w tej materii zapadają w Zwykłej Procedurze Ustawodawczej w Radzie Unii Europejskiej w oparciu o zasadę większości kwalifikowanej (QMV), co całkowicie wyklucza zastosowanie narodowego prawa weta.
Aby zablokować akt prawny w Radzie UE w ramach procedury większości kwalifikowanej, konieczne jest zawiązanie tzw. mniejszości blokującej. Zgodnie z traktatowymi wymogami mniejszość taka musi spełniać równocześnie dwa kryteria formalne:
- musi składać się z co najmniej 4 państw członkowskich Rady,
- reprezentowane państwa muszą skupiać łącznie ponad 35% populacji całej Unii Europejskiej.
Cztery kraje wchodzące w skład Grupy Wyszehradzkiej (Polska, Czechy, Węgry oraz Słowacja) liczą wspólnie około 64 mln mieszkańców, co stanowi w unijnym kalkulatorze zaledwie około 14,3% ludności Unii Europejskiej. Do progu blokującego koalicji V4 brakuje zatem ponad 20 punktów procentowych. Zablokowanie jakichkolwiek przyszłych zaostrzeń czy modyfikacji prawa unijnego wymaga pozyskania do sojuszu dużych państw członkowskich, takich jak Włochy, Francja czy Niemcy.
Co więcej, sam system ETS 2 (obejmujący emisje z budownictwa i transportu drogowego) nie jest obecnie nowym projektem legislacyjnym podlegającym wstępnej blokadzie, lecz obowiązującym prawem, przyjętym ostatecznie przez Parlament Europejski i Radę UE w kwietniu 2023 r. jako Dyrektywa (UE) 2023/959. Jego ewentualne uchylenie, zamrożenie lub gruntowna rewizja wymagałyby formalnego przedłożenia nowej propozycji przez Komisję Europejską oraz zbudowania nowej większości kwalifikacyjnej w Radzie, czym Grupa Wyszehradzka w obecnym układzie sił samodzielnie nie dysponuje.